Na 13 jaar betrokkenheid bij de verduurzaming van de Achterhoek blikt Jan Straatman terug op het ontstaan en de groei van initiatieven zoals ADV, AOD en het Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek (DOA).
Hoe het begon
Februari 2012, oprichtingsbijeenkomst van Achterhoek Duurzaam Verbouwen (ADV), locatie HCR Prinsen in Haarlo. Ik (Jan Straatman) dacht, laat ik eens gaan kijken of ik daar iets kan doen als energieadviseur. HCR Prinsen, een zaal met historie. Indrukwekkende presentaties. Veel ambitie. De Achterhoek ging voor energieneutraal, zoals afgesproken in het Akkoord van Groenlo. Je drinkt een kop koffie, maakt hier en daar een praatje en denkt, ‘laat ik het eens aanzien’.
Stilte voor de storm
Enkele maanden gebeurt er niets. Tot ik werd gebeld door het bestuur van ADV met een urgente vraag. Of ik daar bij zou kunnen. Een delegatie bestuurders reisde af naar Deventer, de toenmalige locatie van mijn kantoor, Balance & Result. ADV had geld, er was een bestuur, maar geen gedragen uitvoeringsplan en geen uitvoeringsorganisatie. Binnen een paar weken moest dat opgelost zijn, anders ging de stekker eruit; crisis dus. Mijn voorstel: agenda’s leeg en in een snelkookpan koers bepalen, lijnen uitzetten en knopen doorhakken. Zo gezegd, zo gedaan. Met ondertussen veel aandacht voor het proces en Fusie van belangen (Anke van Hal). In ‘no time’ lag er een gedragen plan en enkele weken later gaf het bestuur er een klap op.
Waarom ook niet?
Weer enkele maanden stilte. Totdat ik uitgenodigd werd om een profielschets te maken voor de werving van een projectdirecteur, met als randvoorwaarde iemand met Achterhoekse ‘roots’. Tijdens de presentatie van die schets, opperde een van de bestuursleden, ‘waarom ga je het zelf niet doen?’. Tja, dat was de oorspronkelijke vraag niet, en ik was geen Achterhoeker. Maar de vraag was des te interessanter en de cultuur in mijn geboortestreek lijkt erg op die van de Achterhoek. Lang verhaal kort, ik ging voorlopig aan de slag als interimmer voor een periode van 3 maanden. Met de afspraak dat het bestuur ondertussen op zoek zou gaan naar een Achterhoekse opvolger. Maar drie maanden werden 13 jaar.
Handen aan de ploeg
Samen met Rinus Smet en kwartiermakers Carlos Huijser en Harry Beernink zetten we een organisatie op, die hard aan het werk ging. ADV werd een tweede keer gelanceerd met de duurzame renovatie van het opvanghuis voor mensen met kanker in Doetinchem. In één dag werd het hele pand door het Achterhoekse bedrijfsleven geïsoleerd en van duurzame installaties voorzien; ADV stond op de kaart!
Vele acties volgden, waarbij de oprichting van het verduurSaam Energieloket, samen met toen nog junior Jeroen aan het Rot vermeldenswaardig is. Toen het project ADV na 5 jaar afgerond werd, was de verduurzamingopgave in de Achterhoek nog lang niet klaar. Het verduurSaam Energieloket ging op in Agem en werd door Jeroen c.s. doorontwikkeld tot Energieloket Achterhoek, hét energieloket voor bewoners.
En het bedrijfsleven dan?
Samen met Rinus Smet werden ideeën uitgewerkt om – als vervolg op ADV – ondernemers te helpen met het verduurzamen van hun bedrijf. Zo ontstond het project Achterhoek Onderneemt Duurzaam (AOD), dat gedragen werd door de Samenwerkende Industriële Kringen Achterhoek (SIKA), de provincie Gelderland en de Achterhoekse gemeenten. Het rammelde in Groningen, Limburg overstroomde en elk bos was een potentiële brandhaard. Langzaamaan raakte iedereen doordrongen van de noodzaak om het gebruik van fossiele energie te minimaliseren. Honderden energieadviezen voor ondernemers volgden. Ze werden ondersteund bij hun vragen over energie en het verduurzamen van hun bedrijfsvoering.
Klimaat, kosten, krapte
Tegen het einde van de looptijd van het project AOD viel Rusland Oekraïne binnen. De brandstofprijzen explodeerden en de enorme stijging van de energiekosten hield menig ondernemer uit zijn slaap. Daarom werd het ondersteuningstraject verlengd. Ondertussen werden er plannen gemaakt voor het Duurzaam Ondernemerscentrum Achterhoek (DOA). Het was namelijk duidelijk geworden dat veel ondernemers hun energiehuishouding wilden optimaliseren, maar niet wisten hoe ze dat aan moesten pakken en er ook geen tijd voor hadden.
Energie steeg op de agenda van het management. Als het niet was vanwege klimaatverandering en energiekosten, dan was het wel omdat ondernemers wakker worden van de vraag of er voldoende energie beschikbaar is om de productie te moderniseren of uit te breiden en het bedrijf toekomstbestendig te maken. Door netcongestie is de beschikbaarheid van voldoende energie (elektriciteit) tegenwoordig minder vanzelfsprekend dan het decennia was.
Als een huis
Inmiddels staat DOA als een huis. Ondernemers groot en klein kunnen met hun vragen over energie en duurzaamheid terecht bij DOA. DOA kan ondernemers helpen om slimmer om te gaan met de mogelijkheden die ze zelf in de hand hebben. Ik ben blij dat ik al die jaren gastvrij ben ontvangen in de Achterhoek en heb mogen samenwerken met fijne mensen. Soms ging het snel, maar niet altijd vanzelf. Des te mooier als het dan met de nodige volharding toch lukte. Vanwege mijn betrokkenheid bij het GeldersEnergieAkkoord weet ik dat de rest van Gelderland en ver daarbuiten de ontwikkelingen in de Achterhoek nauwlettend in de gaten houdt. Ondernemers, overheid en organisaties werken daar net wat beter samen, waardoor de Achterhoek een koppositie en voorbeeldfunctie heeft. Met het vernieuwde team van DOA, onder leiding van Otto Willemsen, zal de route naar een energieneutrale Achterhoek vervolgd worden. Ik wens het team, het bestuur, het bedrijfsleven en alle betrokken organisaties daarbij veel succes.